Nim latarnia runie

Świat staje się coraz bardziej chaotyczny i nieprzewidywalny. Refleksje osobiste.

Latarnia symbolizuje system wartości oparty na demokracji, wolności i równości, promowany przez Europę i Amerykę po II wojnie światowej, który przez ponad siedemdziesiąt lat oświetlał globalny porządek. Jednak to światło gaśnie. Ten tekst rozważa świat, Chiny i AI, próbując zbadać kryzys i szanse w tym historycznym zwrocie.

O świecie

Ostatnie siedemdziesiąt lat w historii ludzkości było wyjątkową złotą erą. W Europie i Ameryce Północnej społeczeństwo ludzkie po raz pierwszy osiągnęło powszechny pokój, wolność, równość i zabezpieczenie. Ludzie powszechnie cieszyli się wolnością od arbitralnej władzy, stając się miejscem marzeń dla całego świata. Ale z perspektywy historycznej był to tylko bardzo krótki i wyjątkowy okres, którego istota wywodziła się z chrześcijańskiego uniwersalizmu, a motywacja z ówczesnej rzeczywistości społecznej: powojennej europejskiej refleksji Never Again nad dwiema wojnami światowymi i amerykańskiego wilsonowskiego strategicznego idealizmu — traktuj innych tak, jak chciałbyś być traktowany. Niezaprzeczalnie była to piękna wersja cywilizacji i wartości w historii ludzkości.

Przez siedemdziesiąt lat, choć ludzie często żartowali z naiwności cywilizacyjnej latarni, gdy przychodziło co do czego, ciało było bardzo szczere. Wrodzona wada systemu wilsonowskiego polegała na tym, że jak wszechświat dąży do śmierci cieplnej, ta wyjątkowa złota era masowej demokracji sama w sobie dążyła do pustynnienia. Szklanka gorącej wody i szklanka zimnej wody po zmieszaniu naturalnie staną się szklanką letniej wody. A bez zewnętrznej siły dwie szklanki letniej wody nie zamienią się spontanicznie w szklankę gorącej i szklankę zimnej. Ameryka przez ostatnie siedemdziesiąt lat była tą zewnętrzną siłą.

Teraz, na krawędzi schyłku tej ery, pozostają jeszcze dwie niewiadome: czy amerykańscy globaliści naprawdę też chcą się poddać, pozwalając latarni runąć i wrócić do amerykańskiego stylu życia na wyspie, jak pokazuje rosnący izolacjonizm ostatnich lat; oraz czy Europa zmierza ku federalizacji, stając się następnym Konstantynopolem zglobalizowanej nowoczesnej republiki rzymskiej — co jest niezwykle trudne, sama standaryzacja sprzętu wojskowego w Europie obejmuje ponad 150 typów. Historia nigdy nie dba o dobrych i złych ludzi, to tylko rozrywkowe historie mediów. Historia mówi tylko o korzyściach i stratach. W nurcie historii liczy się tylko twoja pozycja i wybory w danym momencie, czy to jako jednostka, czy zbiorowość. Być może dla wielu upadek latarni oznacza, że świat nie będzie już miał tego miejsca, z którego się śmieją, ale które w sercu akceptują jako schronienie. Na całym świecie nigdzie już nie dostaniesz prawie za darmo tego wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa, którym mogłeś się cieszyć po kryjomu.

O Chinach

Chińskie społeczeństwo, ograniczone swoim etapem rozwoju historycznego, po zakończeniu pierwszej pełnej industrializacji wybrało system Hobbesa — suwerenność ponad wszystko, państwo ponad wszystko, absolutna władza państwa jako jedyne wiarygodne zabezpieczenie bezpieczeństwa jednostki, powszechna wiara, że "nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe" jest najwyższym standardem moralnym o praktycznym znaczeniu. W ostatnich latach Chiny, rozrywane wewnętrznie, stopniowo zmierzają w kierunku odrodzenia wielkiego imperium. Rozdarcie wynika z wewnętrznych sprzeczności wielowartościowego systemu — konfucjańska życzliwość, socjalistyczna równość i indywidualizm gospodarki rynkowej wzajemnie się wykluczają, a także z pewnej niepewności co do własnej rzeczywistej siły.

Ostatecznie, jeśli upadek latarni stanie się rzeczywistością, chińskie społeczeństwo doświadczy ruchu społecznego całkowitej rekonstrukcji wartości. Wtedy odbudowa Cesarstwa Chińskiego może stać się głównym nurtem myślowym — sądząc po szeroko rozpowszechnionych w ostatnich latach nastrojach patriotyzmu, nacjonalizmu i rewanżyzmu. Chwała i ochrona imperium mogą przynieść obywatelom cesarstwa poczucie dumy i parasol ochronny, ale oznaczają też obciążenia i odpowiedzialność. Z doświadczenia historycznego imperium jest modelem organizacji społecznej konsumującym porządek, polegającym na ciągłej ekspansji i konsumpcji zasobów pogranicza dla utrzymania ciągłości, zawsze doświadczającym cyklicznych zmian. Ponad 2000 lat chińskiej historii z nieustannymi cyklami dynastycznymi dobrze to ilustruje. W imperium, poza stolicą, wszystko jest pograniczem. Jednocześnie pójście drogą imperium oznacza, że rzeczywiste problemy imperium Shōwa z ubiegłego wieku również stoją przed Chinami — na południe czy na północ, czy może wszystko? Niezależnie od wyboru, Chiny muszą znaleźć równowagę między ekspansją, polityką wewnętrzną i dyplomacją, aby uniknąć powtórzenia historycznych tragedii.

O AI

Obecna AI wykazuje już 10-krotną, a nawet 100-krotną poprawę produktywności i wydajności. Być może nie musimy czekać, aż AI zbuntuje się i zniszczy ludzkość — samo to, że ogromna liczba ludzi straci pracę i dochody z powodu popularyzacji AI, a wszystko to dzieje się w bardzo krótkim czasie, nie jak poprzednie rewolucje technologiczne, które miały przynajmniej pokolenie lub więcej na absorpcję zmian, może doprowadzić do powszechnego bezrobocia i chaosu w ciągu 5-10 lat. Ludzie staną przed rzeczywistością, że społeczeństwo nie zdąży się dostosować, a przemysł nie zdąży się przekształcić. Międzynarodowa Organizacja Pracy przewiduje, że w ciągu następnej dekady 20% miejsc pracy na świecie może zostać zastąpionych — szczerze mówiąc, uważam, że MOP znacznie niedoszacowuje tę liczbę, AI już pokazuje swoją moc w niemal każdej dziedzinie.

Teraz wydaje się, że spowolnienie rozwoju i zastosowań AI oczywiście nie jest możliwe. Dawanie pieniędzy każdemu bezrobotnemu może nie być możliwe w wielu miejscach. Więc czy świat pójdzie w kierunku wojny o wzajemne grabienie zasobów, eliminację nadwyżki populacji, aby zrestartować cykl społeczny i gospodarczy — jak pokazują obecne napięcia między mocarstwami; czy w kierunku kolonizacji i rozwoju układu gwiezdnego, aby stworzyć nową przestrzeń życiową — jak próbuje plan międzygwiezdny SpaceX — choć technologia i finansowanie wciąż stanowią wyzwania. W obliczu takiego trendu przyszłości, jak całe społeczeństwo powinno dokonać wyboru, a jak jednostka powinna się dostosować i przetrwać?

Splot i perspektywy

Upadek latarni, imperialna droga Chin i uderzenie AI przeplatają się ze sobą. W nurcie historii bohaterowie są zawsze wyjątkowymi przypadkami. Wiele jednostek i zbiorowości musi przemyśleć swoją pozycję i wybory, szukając drogi przetrwania w nadchodzącej nowej erze.

Wang Xiao 23 lutego 2025, Lizbona

────────────────────────────────────────────────

O autorze

Wang Xiao jest architektem protokołów AI, autorem System and Freedom i inicjatorem OathAI.

Jego praca koncentruje się na współtworzeniu człowiek-AI, zarządzaniu protokołami, semantycznym kotwiczeniu i długoterminowej ciągłości wiedzy.

Zastrzeżenie

Ten esej odzwierciedla bieżące obserwacje i rozważania metodologiczne autora, oparte na osobistej praktyce, badaniach i doświadczeniu współpracy człowiek-AI.

Ten esej nie stanowi porady prawnej, inwestycyjnej, medycznej, zawodowej ani technicznej gwarancji wdrożeniowej. Czytelnicy stosujący te metody w realnych projektach powinni dokonywać niezależnych ocen i brać odpowiedzialność za konkretne wyniki.